Je wandelt rond in Dresden en bewondert de in oude glorie herstelde monumenten. Het Zwinger-paleis, de Semperoper, de Hofkirche, het Residenzschloß en de Frauenkirche. En ineens doemt daar tussen de barokke zandsteenarchitectuur iets exotisch op. Een imposant, wit gebouw verluchtigd met slanke minaretten en bekroond met een schitterende, veelkleurige glazen koepel met het opschrift ‘Yenidze’. Een moskee?
Sigarettenfabriek
Schijn bedriegt. De Yenidze, gebouwd in de jaren 1908-1909, is een verrassend en markant stukje industrieel erfgoed van de beroemde barokstad. Ondernemer Hugo Zietz, hofleverancier van het Saksische koningshuis, wilde begin vorige eeuw een nieuwe sigarettenfabriek laten bouwen in de wijk Friedrichstadt. Zo vlak bij het historische stadscentrum van Dresden waren industrieel ogende gebouwen niet toegestaan. Zietz was niet voor één gat te vangen en bedacht een list.
Schoorstenen vermomd als minaretten
Geïnspireerd door de herkomstgebieden van zijn tabak, toen nog in het Ottomaanse rijk, gaf Zietz de architect Martin Hammitzsch opdracht om een gebouw in oriëntaalse stijl te ontwerpen. De fabrieksschoorstenen en ventilatieschachten werden vermomd als minaretten. Op het fabrieksgebouw kwam een bonte glazen koepel met 600 verschillende ruitjes.
Exotisch en omstreden
De Yenidze heeft maar één grote koepel en naast de Moorse stijlelementen zie je ook Jugendstil-kenmerken. Toch denkt iedereen meteen aan een moskee. In de volksmond heette de Yenidze dan ook al snel de ‘Tabakmoschee’. De islam en de oosterse bouwkunst waren begin vorige eeuw nog iets totaal exotisch. Lang niet iedereen was gecharmeerd van het uit de toon vallende gebouw. De architect werd zelfs uit de Reichsarchitektenkammer gezet. Maar uit marketingoogpunt was het natuurlijk een geniale zet van de sigarettenfabrikant. Als er maar over je merk gepraat wordt.
De Yenidze-Manufaktur
Dresden was voor de tweede wereldoorlog het centrum de tabaksindustrie van Duitsland. De Yenidze-Manufaktur was Duitslands grootste sigarettenfabriek. Er werkten in de hoogtijdagen zo’n 1500 mensen. Het was bepaald geen straf om er te werken. Het fabrieksgebouw was licht en schoon en ook in sociaal opzicht waren de arbeidsomstandigheden hun tijd ver vooruit. Een super-de-luxe bedrijfskantine met dakterras is ook een eeuw later nog niet voor elke werknemer weggelegd.
Salem Aleikum
De 20 meter hoge glazen koepel werd ‘s nachts verlicht. Tot de oorlog werden voorbijgangers van de Yenidze begroet met de lichtreclameboodschap ‘Salem Aleikum’, de naam van een van de sigarettenmerken en een onder moslims gebruikelijke begroeting die letterlijk ‘Vrede zij met u’ betekent. Desalniettemin werd de glazen koepel in 1945 tijdens de luchtaanval op Dresden verwoest. In de DDR-tijd werden in het provisorisch opgelapte pand nog tot in de jaren 50 sigaretten gefabriceerd. Het sigarettenmerk Salem bestaat overigens nog steeds.
Kantoorruimte en koepelrestaurant
In 1996 werd de tabaksmoskee voor de lieve som van 75 miljoen DM volledig gerestaureerd. Tegenwoordig is de Yenidze een kantorencomplex waar je (tijdelijke) kantoorruimte kunt huren. Op de zevende verdieping is het Kuppelrestaurant gevestigd met schitterend dakterras. 1001 Märchen organiseert sprookjesavonden onder de fraai verlichte koepel. De koepel is ook te huur voor feesten en evenementen. Meer info op wtbc.de.
Meer info over Dresden op dresden.de
